Program rozwoju targowisk na obszarach wiejskich „Mój Rynek”

Poprawa jakości życia na obszarach wiejskich to nie tylko upiększanie przestrzeni, choć aspekt estetyczny jest najbardziej widoczny, ale również zapewnienie mieszkańcom wsi źródła dochodów pozwalających im godnie żyć. Rozwój zrównoważony wsi wymaga wypracowania podejścia całościowego, aby wszystkie aspekty życia wiejskiego zarówno społeczno – kulturalne, jak i ekonomiczne ze sobą współdziałały. Jednym z elementów wspierających rozwój gospodarczy wsi są targowiska, na których mieszkańcy wsi mogą sprzedawać, a konsumenci zaopatrywać się w świeże produkty.

Inwestycje związane z modernizacją lub budową targowisk są bardzo kosztowne między innymi ze względu na konieczność dostosowania ich do obowiązujących norm sanitarno – weterynaryjnych i z reguły nie przynoszą dochodów do budżetu gminy. W związku z tym, zasadne jest wsparcie realizacji targowisk ze środków wspólnotowych.

Korzyści z inwestowania w rozwój targowisk:

1. Stworzenie warunków do sprzedaży bezpośredniej. Najkrótsza droga pomiędzy producentem a odbiorcą końcowym (brak pośredników, brak kosztów pośrednich, możliwość kupna zawsze świeżych produktów).

2. Tworzenie więzi handlowych – odbiorca w prosty sposób może kontrolować pochodzenie towaru.

3. Rozwój lokalnej przedsiębiorczości (lokalne centra zbytu skupiają wokół siebie inne rodzaje aktywności gospodarczej).

4. Bliskość rynku zbytu dla producenta.

5. Tworzenie miejsc pracy – obsługa targowiska.

6. Bezpośrednia konkurencja wymusi poprawę jakości produkowanych towarów.

7. Podtrzymanie tradycji kupieckich.

Analizując dane GUS należy stwierdzić, że ponad 60 proc. targowisk zlokalizowano na terenach gmin miejskich, a około 20 proc. znajdowało się na terenach gmin wiejskich i miejsko-wiejskich. W wyznaczonych jednostkach administracyjnych około 78 proc. targowisk wyznaczonych było w granicach miast. W przeważającej mierze targowiska powstają blisko rynków zbytu, tj. w miastach lub ich najbliższej okolicy.

Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom mieszkańców wsi proponuje się wprowadzenie możliwości współfinansowania ze środków PROW 2007 – 2013 inwestycji polegających na budowie, przebudowie, remoncie lub wyposażeniu targowisk stałych Targowiska realizowane ze środków PROW 2007 – 2013 będą nowoczesnymi miejscami handlu. Dzięki ich modernizacji rolnicy będą mogli sprzedawać swoje produkty w odpowiednich warunkach. Wyremontowane, zadbane miejsca handlu mają stanowić zachętę dla rolników do korzystania z tej formy sprzedaży towarów. Poprawią estetykę miejscowości i korzystnie wpłyną na jakość życia mieszkańców obszarów wiejskich.

Wsparcie tworzenia i modernizacji targowisk ułatwi zbyt produktów rolnych, poprzez skrócenie łańcucha pośredników i w konsekwencji spowoduje obniżenie marż handlowych, kosztów transportu i osiąganie przez producentów rolnych wyższych dochodów. Możliwość lepszego, bezpośredniego dotarcia do odbiorcy jest również atrakcyjna dla innych lokalnych producentów. Z punktu widzenia klientów, rozwój struktur drobnego handlu stwarza lepsze możliwości zaopatrzenia się w produkty lokalne, często charakteryzujące się specyficznymi właściwościami, nieprzetworzone, świeże i atrakcyjne cenowo.

Cel rozwoju targowisk

Stworzenie warunków dla rozwoju przedsiębiorczości oraz rozwój i poprawa warunków sprzedaży bezpośredniej poprzez budowę i modernizację lokalnej infrastruktury handlowej (targowisk).

Beneficjenci

Beneficjentami może być gmina lub związek międzygminny.

Zakres pomocy

Pomoc udziela się na realizację projektów w zakresie:

– wykonania targowiska w określonym miejscu, a także odbudowy, rozbudowy, nadbudowy istniejącego targowiska,

– przebudowy lub remontu targowiska,

– wyposażenia targowiska.

Kryteria dostępu

Pomoc może być przyznana na projekt:

– realizowany w miejscowości liczącej nie więcej niż 50 tys. mieszkańców,

– niemający charakteru komercyjnego,

– zgodny z opracowanymi wytycznymi dotyczącymi standardów wykonania targowiska,

– spełniający wymagania wynikające z obowiązujących przepisów prawa, które mają zastosowanie do projektu.

Wymagania higieniczne i weterynaryjne przy sprzedaży żywności na targowiskach:

Pomieszczenia żywnościowe usytuowane na stałe na targowiskach – ogólne wymagania higieniczne, jakie muszą być spełnione w tego rodzaju pomieszczeniach (sklepach detalicznych), bez względu na rodzaj sprzedawanych produktów i sposób produkcji określają przepisy rozporządzenia (WE) nr 852/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spożywczych, w szczególności załącznik II. Pomieszczenia służące do takiej działalności muszą być utrzymywane w czystości i zachowane w dobrym stanie i kondycji technicznej, a wyposażenie, wystrój, konstrukcja, rozmieszczenie i wielkość pomieszczeń mają umożliwić utrzymanie czystości lub dezynfekcję oraz zapobieganie lub minimalizowanie dostawania się zanieczyszczeń do żywności. W takich pomieszczeniach powinny być zapewnione warunki do przechowywania żywności w odpowiedniej temperaturze z możliwością jej monitorowania lub w razie potrzeby zapisywania. W pomieszczeniach musi być również dostępna odpowiednia ilość właściwie usytuowanych toalet i umywalek oraz w miarę potrzeby zapewnione odpowiednie warunki do przebierania się personelu w odzież i obuwie robocze. Ponadto, w pomieszczeniach powinny być zapewnione: odpowiedni system naturalnej lub mechanicznej wentylacji, sprawne urządzenia kanalizacyjne, odpowiednie naturalne lub sztuczne oświetlenie. Środki czyszczące i odkażające powinny być przechowywane w miejscach, gdzie nie pracuje się z żywnością.

Ruchome lub tymczasowe pomieszczenia żywnościowe na targowiskach oraz automaty uliczne – wymagania higieniczne, jakie muszą być spełnione w tego rodzaju pomieszczeniach lub przez odpowiednie urządzenia (np. stragany, duże namioty, ruchome punkty sprzedaży: specjalistyczne przyczepy lub środki transportu, automaty uliczne, w tym mlekomaty lub urządzenia), zostały określone w rozdziale II załącznika II do rozporządzenia (WE) nr 852/2004. Generalną zasadą jest, że tego rodzaju pomieszczenia muszą być utrzymywane w czystości i dobrym stanie technicznym, a wszelkie czynności związane z obróbką i sprzedażą żywności (jej przygotowywanie, przechowywanie z zachowaniem odpowiednich temperatur, serwowanie) muszą być wykonywane w taki sposób i z zachowaniem takich warunków, aby zabezpieczyć żywność przez zanieczyszczeniem. Pomieszczenia powinny być tak usytuowane i skonstruowane, aby uniknąć ryzyka zanieczyszczenia żywności, w szczególności przez zwierzęta i szkodniki. Przykładowo, stragany lub duże namioty, gdzie sprzedaje się żywność powinny być usytuowane na targowisku z dala od ruchliwych ulic oraz miejsc, w których sprzedawane są np. żywe zwierzęta lub w których składowane są śmieci i odpady żywnościowe. Żywność sprzedawana na straganach lub w namiotach powinna być zabezpieczona przed możliwością jej zanieczyszczenia kurzem, odchodami owadów, ptaków lub innych zwierząt, np. poprzez umieszczenie jej w zamykanych, szczelnych pojemnikach, usytuowanych z dala od podłoża.

Ponadto, w tego typu punktach sprzedaży powinny być zapewnione w miarę potrzeby i o ile to konieczne: sprzęt do higienicznego mycia i suszenia rąk personelu, odpowiednia ilość zimnej lub gorącej wody, odpowiednie warunki do mycia i dezynfekcji narzędzi i sprzętu, odpowiednie warunki lub udogodnienia do składowania i usuwania odpadów i śmieci oraz udogodnienia lub warunki do utrzymywania i monitorowania właściwej temperatury przechowywania żywności.

Miejsca lub punkty sprzedaży na targowiskach – wymagania w odniesieniu do tego rodzaju miejsc lub punktów sprzedaży niewielkich ilości środków spożywczych wyprodukowanych we własnych gospodarstwach przez podmioty, zostały określone odpowiednio: w odniesieniu do produktów pochodzenia zwierzęcego – w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 29 grudnia 2006 r. w sprawie wymagań weterynaryjnych przy produkcji produktów pochodzenia zwierzęcego przeznaczonych  do sprzedaży bezpośredniej (Dz. U. z 2007 r. Nr 5, poz. 38), zaś w odniesieniu do produktów pochodzenia roślinnego – w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 6 czerwca 2007 r. w sprawie dostaw bezpośrednich środków spożywczych (Dz. U. Nr 112, poz. 774).

Najbardziej szczegółowe wymagania weterynaryjne określone w rozporządzeniu w sprawie wymagań weterynaryjnych przy produkcji produktów pochodzenia zwierzęcego przeznaczonych do sprzedaży bezpośredniej dla pomieszczeń sprzedaży, które mogą być usytuowane na targowiskach odnoszą się do sprzedaży tuszek drobiowych i tuszek zajęczaków, co wymaga zachowania szczególnych warunków higienicznych i szczególnej staranności. Pomieszczenia te powinny być skonstruowane w sposób zapewniający przestrzeganie zasad higieny, zabezpieczone przed dostępem zwierząt, w szczególności owadów, ptaków i gryzoni. Powinny być też zaopatrzone w umywalkę z ciepłą i zimną wodą środki do mycia i suszenia rąk, toaletę spłukiwaną wodą oraz miejsce na sprzęt i środki do czyszczenia i dezynfekcji. W pomieszczeniach tych powinna być zapewniona możliwość przebierania się personelu w odzież i obuwie robocze, a także odpowiednie warunki do chłodniczego przechowywania tuszek drobiowych i zajęczaków. Ponadto, pomieszczenia te powinny być również wyposażone w odpowiednią wentylację i oświetlenie.

Natomiast w odniesieniu do sprzedaży np. jaj konsumpcyjnych, miodu, mleka surowego czy też produktów rybołówstwa na targowisku obowiązują tylko niektóre z wymagań określonych w ww. rozporządzeniu. W tym przypadku miejsca prowadzenia sprzedaży powinny być przede wszystkim utrzymywane w czystości, poprzez właściwe czyszczenie i dezynfekcję,
a sprzedawane produkty powinny być przechowywane w warunkach uniemożliwiających ich zanieczyszczenie – w razie potrzeby w warunkach chłodniczych np. mleko i produkty rybołówstwa.

Niezależnie od powyższego, w miejscu sprzedaży wszystkich produktów pochodzenia zwierzęcego na targowisku powinna być umieszczona informacja na temat producenta tj., jego imię i nazwisko lub nazwa oraz adres miejsca prowadzenia działalności.

Sprzedaży bezpośredniej produktów pochodzenia zwierzęcego można dokonywać również ze specjalistycznych środków transportu, przy czym w przypadku sprzedaży jednocześnie więcej niż jednego rodzaju produktów, powinno się zapewnić rozdzielenie tych produktów w sposób uniemożliwiający zanieczyszczenie.

Wymagania higieniczne określone dla sprzedaży produktów pochodzenia roślinnego w rozporządzeniu w sprawie dostaw bezpośrednich środków spożywczych dotyczą przede wszystkim urządzeń, sprzętu, wyposażenia oraz narzędzi, które mogą znaleźć się w bezpośrednim kontakcie z żywnością. Ww. urządzenia powinny być w dobrym stanie technicznym i higienicznym oraz z właściwą częstotliwością czyszczone i dezynfekowane. Ww. rozporządzenie nie określa innych szczegółowych warunków dla miejsc sprzedaży, jednakże wskazuje na konieczność spełnienia przez podmioty prowadzące taką działalność wymagań higienicznych określonych w części A załącznika I do rozporządzenia (WE) nr 852/2004.

Wytyczne dotyczące standardów wykonania targowiska w ramach Programu „Mój Rynek”

1. Powtarzalna, jednolita zabudowa targowisk współfinansowanych ze środków
   PROW 2007 – 2013, eksponowanie logotypu inwestycji „Mój Rynek”, który wyróżni obiekt. Zwiększenie świadomości społeczeństwa na temat wkładu Wspólnoty w rozwój obszarów wiejskich.

2. Powierzchnia przeznaczona na targowisko dostosowana do miejscowych potrzeb. Określenie np. niezbędnej minimalnej powierzchni może spowodować budowę zbyt dużych targowisk, co skutkować będzie niewykorzystaniem infrastruktury.

3. Podział targowiska na odpowiednio oznaczone sekcje, w których sprzedawane będą różnego typu asortymenty, ze szczególnym uwzględnieniem następujących grup produktów, przy czym produkty tej samej kategorii umieszczone są obok siebie:

1. owoce i warzywa

2. mięso i wędliny,

3. ryby i przetwory rybne

4. nabiał

5. miody i przetwory,

6. kwiaty, sadzonki, drzewka owocowe,

7. rękodzieło artystyczne i użytkowe,

8. artykuły gospodarstwa domowego,

9. inne

Produkty od lit a) do e) stanowić mają 2/3 całości sprzedaży.

Rozwiązanie to sprzyja konsumentom, ułatwia dokonanie szybkiego zakupu, bez potrzeby poszukiwania wybranych produktów na całym obszarze targowiska. Umiejętne zarządzanie powierzchnią i prezentacja produktów zwiększa sprzedaż i podnosi poziom ich rozpoznawalności.

Regulamin targowiska

Każdy uczestnik handlu na targowisku powinien być świadomy swoich praw i obowiązków. Przepisy sformułowane w formie regulaminu targowiska powinny zawierać informacje dotyczące m.in.:

1. obszaru targowiska,

2. godzin otwarcia,

3. dopuszczonych działalności,

4. kto może być sprzedającym,

5. towarów dopuszczonych do obrotu,

6. zasad ruchu pojazdów i pieszych,

7. zasad korzystania z infrastruktury targowiska,

8. opłat, w tym form ich uiszczenia,

9. zobowiązania użytkowników do przestrzegania obowiązujących przepisów higieniczno – sanitarnych, przeciwpożarowych itp.,

10. podmiotu i osób zarządzających targowiskiem.

Założenia ogólne dotyczące wyboru projektów

W szczególności, wsparcie powinno stwarzać warunki dla rozwoju tych miejscowości,
w których ze względu na wysoki poziom bezrobocia oraz niski dochód podatkowy, niezbędne jest wprowadzenie instrumentów, które pozwolą na wykonanie inwestycji, na których realizację gmina nie może zapewnić środków we własnym budżecie.

Ponadto, w pierwszej kolejności do realizacji powinny być przyjmowane projekty dotyczące targowisk, na których handel jest już prowadzony, gdyż w przypadku targowisk duże znaczenie ma tradycja i ciągłość działalności handlowej.

O przyznaniu pomocy decyduje suma uzyskanych punktów, przyznawanych na podstawie szczegółowych kryteriów.

Poziom pomocy

Pomoc ma formę zwrotu części kosztów kwalifikowalnych projektu. Maksymalna wysokość pomocy na realizację projektów dotyczących budowy lub modernizacji targowisk w jednej gminie, w okresie realizacji Programu, nie może przekroczyć 1 000 000 zł (256 160,6 euro).

Poziom pomocy z EFRROW wynosi maksymalnie 75 proc. kosztów kwalifikowalnych inwestycji. Wymagany krajowy wkład środków publicznych, w wysokości co najmniej 25 proc. kosztów kwalifikowalnych projektu pochodzi ze środków własnych beneficjenta.

Planowane efekty

Zakłada się, że w ramach Programu powstanie 300 nowoczesnych targowisk na obszarach wiejskich, w tym wybudowanych zostanie około 100 nowych targowisk oraz 200 zostanie zmodernizowanych.